اضطراب و دلهره سراسر «مدينه» را فراگرفته بود. ياران پيامبر با ديدگانى اشكبار،

و دلهائى آكنده از اندوه دور خانه‏ى پيامبر گرد آمده بودند، تا از سرانجام بيمارى پيامبر

آگاه شوند.

گزارشهائى كه از داخل خانه به بيرون مى‏رسيد، از وخامت وضع مزاجى آن حضرت

حكايت مى‏كرد؛ و هر نوع اميد به بهبودى را از بين مى‏برد و مطمئن مى‏ساخت كه جز

ساعاتى چند، از آخرين شعله‏هاى نشاط زندگى پيامبر باقى نمانده است.

گروهى از ياران آن حضرت علاقمند بودند كه از نزديك رهبر عاليقدر خود را زيارت

كنند، ولى وخامت وضع پيامبر اجازه نمى‏داد در اطاقى كه وى در آن بسترى گرديده بود؛

جز اهل‏بيت وى، كسى رفت و آمد كند.

دختر گرامى و يگانه يادگار پيامبر، فاطمه (ع)، در كنار بستر پدر نشسته بود، و بر

چهره‏ى نورانى او نظاره مى‏كرد. او مشاهده مى‏نمود كه عرق مرگ، بسان دانه‏هاى

مرواريد، از پيشانى و صورت پدرش سرازير مى‏گردد. زهرا (ع)، با قلبى فشرده و

 ديدگانى پر از اشك و گلوى گرفته، شعر زير را كه از سروده‏هاى ابوطالب درباره پيامبر

عاليقدر بود، زمزمه مى‏كرد و مى‏گفت:

چهره‏ى روشنى كه به احترام آن، باران از ابر درخواست مى‏شود، شخصيتى كه پناهگاه

يتيمان و نگهبانان بيوه زنان است.

در اين هنگام، پيامبر ديدگان خود را گشود، و با صداى آهسته به دختر خود فرمود:

اين شعرى است كه ابوطالب درباره‏ى من سروده است؛ ولى شايسته است به جاى آن،

آيه‏ى زير را تلاوت نمائيد: «و ما محمد الا رسول قد خلت من قبله الرسل افان مات او قتل

انقلبتم على اعقابكم و من يتقلب على عقبيه فلن يضر اللَّه شيئا و سيجزى الشاكرين»: (1)

محمد پيامبر خدا است و پيش از او پيامبرانى آمده‏اند و رفته‏اند. آيا هرگاه او فوت كند و

يا كشته شود، به آئين گذشتگان خود بازمى‏گرديد؟ هركس به آئين گذشتگان خود بازگردد

خدا را ضرر نمى‏رساند و خداوند سپاسگزاران را پاداش مى‏دهد.(2)

پيامبر با دختر خود سخن مى‏گويد:

 تجربه نشان مى‏دهد كه عواطف در شخصيتهاى بزرگ، بر اثر تراكم افكار و فعاليتهاى

زياد، نسبت به فرزندان خود كم‏فروغ مى‏گردد. زيرا اهداف بزرگ و افكار جهانى آنچنان

آنان را به خود مشغول مى‏سازد كه ديگر عاطفه و علاقه به فرزندان، مجالى براى بروز

و ظهور نمى‏يابد؛ ولى شخصيتهاى بزرگ معنوى و روحانى از اين قاعده مستثنى هستند.

آنان با داشتن بزرگترين اهداف و ايده‏هاى جهانى و مشاغل روزافزون، روح وسيع و روان بزرگى دارند، كه گرايش به يك قست، آنها را از قسمت ديگر بازنمى‏دارد.

علاقه‏ى پيامبر به يگانه فرزند خود، از عاليترين تجلى عواطف انسانى بود تا آنجا كه پيامبر هيچگاه بدون وداع با دختر خود، مسافرت نمى‏كرد و هنگام مراجعت از سفر قبل از همه

به ديدن او مى‏شتافت. در برابر همسران خود، از وى احترام شايسته‏اى به عمل مى‏آورد،

و به ياران خود مى‏فرمود:

«فاطمه پاره‏ى تن من است. خشنودى وى خشنودى من، و خشم او خشم من است». (3)

ديدار زهرا، او را به ياد پاكترين و عطوفترين زنان جهان، «خديجه» مى‏انداخت كه در

راه هدف مقدس شوهر، به سختيهاى عجيبى تن داد و ثروت و مكنت خود را در آن راه

بذل نمود.

در تمام روزهايى كه پيامبر بسترى بود، فاطمه «ع» در كنار بستر پيامبر نشسته و لحظه‏اى

از او دور نمى‏شد. ناگاه پيامبر به دختر خود اشاره نمود كه با او سخن بگويد. دختر پيامبر

قدرى خم شد و سر را نزديك پيامبر آورد. آنگاه پيامبر با او به طور آهسته سخن گفت.

كسانى كه در كنار بستر پيامبر بودند، از حقيقت گفتگوى آنها آگاه نشدند. وقتى سخن پيامبر

به پايان رسيد، زهرا سخت گريست و سيلاب اشك از ديدگان او جارى گرديد. ولى مقارن

همين وضع، پيامبر بار ديگر به او اشاره نمود و آهسته با او سخن گفت. اين بار زهرا با

چهره‏اى باز و قيافه‏اى خندان و لبان پر تبسم سر برداشت. وجود اين دو حالت متضاد در

وقت مقارن، حضرا را به تعجب واداشت. آنان از دختر پيامبر خواستند كه از حقيقت گفتار

پيامبر آگاهشان سازد. زهرا فرمود: من راز رسول خدا را فاش نمى‏كنم.

پس از درگذشت پيامبر، زهرا (ع) روى اصرار «عائشه»، آنان را از حقيقت ماجرا آگاه

ساخت و فرمود: پدرم در نخستين بار مرا از مرگ خود مطلع نمود و اظهار كرد كه من از

اين بيمارى بهبودى نمى‏يابم. براى همين جهت به من، گريه و ناله دست داد، ولى بار ديگر

به من گفت كه تو نخستين كسى هستى كه از اهل‏بيت من، به من ملحق مى‏شوى. اين خبر به

من نشاط و سرور بخشيد، فهميدم كه پس از اندكى به پدر ملحق مى‏گردم. (4)

در آخرين لحظه‏هاى زندگى، چشمان خود را باز كرد و گفت: برادرم را صدا بزنيد تا بيايد

در كنار بستر من بنشيند. همه فهميدند مقصودش على است. على در كنار بستر وى نشست،

ولى احساس كرد كه پيامبر مى‏خواهد از بستر برخيزد. على پيامبر را از بستر بلند نمود و

 به سينه‏ى خود تكيه داد. (5)

چيزى نگذشت كه علائم احتضار، در وجود شريف او پديد آمد. شخصى از ابن‏عباس

پرسيد، پيامبر در آغوش چه كسى جان سپرد. ابن‏عباس گفت: پيامبر گرامى در حالى كه

سر او در آغوش على بود، جان سپرد. همان شخص افزود كه عايشه مدعى است كه سر

پيامبر بر سينه‏ى او بود كه جان سپرد. ابن‏عباس گفته‏ى او را تكذيب كرد و گفت: پيامبر در

آغوش على جان داد. و على و برادر، من، فضل او را غسل دادند. (6)

امير مؤمنان، در يكى از خطبه‏هاى خود به اين مطلب تصريح كرده مى‏فرمايد:

«و لقد قبض رسول‏اللَّه و ان رأسه لعلى صدري...

و لقد وليت غسله والملائكة اعواني». (7)

پيامبر در حالى كه سر او بر سينه‏ى من بود، قبض روح شد. من او را در حالى كه

فرشتگان مرا يارى و كمك مى‏كردند، غسل دادم.

گروهى از محدثان نقل مى‏كنند كه آخرين جمله‏اى كه پيامبر در آخرين لحظات زندگى

خود فرمود، جمله‏ى «لا، مع الرفيق الاعلى» بوده است. گويا فرشته‏ى وحى او را در

موقع قبض روح مخير ساخته است كه بهبودى يابد و بار ديگر به اين جهان بازگردد؛

و يا پيك الهى رسانيده است كه مى‏خواهد به سراى ديگر بشتابد و با كسانى كه در آيه‏ى

زير به آنها اشاره شده، بسر ببرد. «فأولئك مع الذين أنعم اللَّه عليهم من النبيين والصديقين

والشهداء والصالحين و حسن أولئك رفيقاً»: (8)آنان با كسانى هستند كه خداوند به آنها

نعمت بخشيده؛ از پيامبران و صديقان و شهيدان و صالحان، و اينها چه نيكو دوستان و

رفيقانى هستند. پيامبر اين جمله را فرمود و ديدگان و لبهاى وى روى هم افتاد. (9)

1ـ سوره‏ى آل‏عمران/ 144.

2ـ «ارشاد»/ 98.

3ـ «صحيح بخارى»، ج 5/ 21.

4ـ «طبقات ابن‏سعد»، ج 2/ 247؛ «كامل»، ج 2/ 219.

5ـ «طبقات ابن‏سعد»، ج 2/ 247، «كامل»، ج 2/ 263.

6ـ «طبقات»، ج 2/ 263.

7ـ نهج‏البلاغه.

8ـ «اعلام‏الورى»/ 83.

9ـ سوره‏ى نساء/ 69.

الهی و ربی من لی غیرک....

 

پيام مبعث را مى‏شود در قرآن، در بخشهاى برجسته‏يى جستجو كرد. من دو قسمت از

اين پيام عظيم را اشاره مى ‏كنم، كه ببينيد چقدر براى ما مسلمانها مهم است، و چطور در

مقابل ما برنامه و راه قرار مى‏دهد:

يكى اين پيام است كه در آياتى از قرآن، به آن اشاره شده است؛ از جمله اين آيه كه

مى ‏فرمايد: بسم ‏اللَّه ‏الرحمن ‏الرحيم كتابٌ انزلناه اليك لتخرج الناس من الظلمات الى ‏النور؛

پيام خروج از ظلمت و ورود به نور.

نور و ظلمت، چيزى نيست كه براى انسان در بخشهاى مختلف، قابل اشتباه باشد. اسلام

و پيام بعثت، انسانها را از ظلمات جهل، ظلمات عادات زشت، خلقيات بد، فتنه‏هاى

ميان افراد بشر، خرافاتى كه بر ذهنهاى انسانها حاكم مى ‏شود، پنجه مى ‏اندازد و آنها

را از راه مستقيم منحرف مى ‏كند، ظلمات ظلم و طغيان - اينها همه ظلمات است -

خارج مى ‏كند، و به نورى كه مقابل آن است، هدايت و دلالت مى ‏كند.


در آيات متعددى از قرآن، اين مضمون تكرار شده است؛ يعنى يك تحول در زندگى انسان،

از لحاظ اجتماعى، از لحاظ هدفگيرى و از لحاظ فردى - از همه جهت.

يك نقطه‏ى برجسته‏ى ديگر، مسأله‏ى اخلاقيات و تزكيه‏ى نفوس است؛ كه آن هم در آياتى

از قرآن مورد تأكيد قرار گرفته است، و در حديث نبوى معروف بين همه ‏ى فِرَق

اسلامى هم هست كه بُعِثتُ لِاُتَممّ مكارم الاخلاق. ببينيد، در آن جامعه ‏يى كه خلقيات -

اخلاق حسنه و مكارم اخلاقى - رايج باشد، انسانها از اخلاق نيكو - از گذشت،

برادرى، احسان، عدل. علم و حق‏طلبى - برخوردار باشند، انصاف بين آنها باشد،

صفات رذيله در ميان آنها حاكم و رايج نباشد، در چه بهشتى زندگى خواهند كرد! 

روزى معاويه به سعدوقاص اعتراض نمود كه چرا به على (ع ) ناسزا نمى گويى ؟

او در پاسخ وى چنين گفت : من هر موقع به ياد سه فضيلت از فضايل على (ع ) مى افتم

آرزو مى كنم اى كاش من يكى از اين سه فضيلت را داشتم :

۱ - روزى كه پيامبر(ص ) او را در مدينه جانشين خود قرار داد و خود به جنگ تبوك

از كارى كه در نهان انجام مى‏شود، و در آشكار شرم آور است، بپرهيز و نيز از كارى

كه اگر انجام دهنده‏اش، در باره آن بپر سند، يا انجام آن را انكار مى‏كند و يا بخاطر آن

 پوزش مى‏طلبد، دورى كن.

بسيار كسان هستند كه دلشان نميخواهد كار بد انجام دهند و مورد سرزنش مردم و خشم

و نارضايى خدا قرار گيرند. ولى چون گاهى نمى‏توانند فرق ميان خوب و بد را تشخيص

 دهند، بطور ناخواسته و نا آگاهانه مرتكب اعمال ناپسند مى‏شوند.

 
از اين رو، براى آنكه كار خوب از كار بد مشخص شود، و انسان بتواند فرق بين اين دو

 را بشناسد و كار بد انجام ندهد، امام عليه‏السلام دو قانون و نشانه ساده و آسان تعيين فرموده

 است: اول آنكه كار بد، آن است كه بطور پنهانى و دور از چشم ديگران انجام داده مى‏شود،

 زيرا انجام آن بطور آشكار و برابر چشم مردم. باعث شرم و خجالت است.

بدانيم كه كار بدى است، و از انجام آن خوددارى كنيم

 
قال علی (ع): ما اختلفت دعوتان الا كانت احداهما ضلالة

ترجمه :

هر گاه در مورد امرى واحد، دو ادعاى مختلف وجود داشته باشد، ناچار، يكى از آن دو

گمراهى (باطل) است.

 شرح :

بسيار ديده مى‏شود كه دو شخص، يا دو گروه، بر سر يك مسئله اختلاف دارند. به اين معنى

 كه   هر كدام، در مورد آن مسئله، ادعايى دارد كه با ادعاى ديگرى مخالف است، و هر يك

 نيز، ادعاى خود را صحيح و بر حق ميداند و ادعاى ديگرى را غلط و باطل ميشمارد.

اما، از آنجا كه هميشه حق يگانه است، و هر چيزى كه بر حق باشد، نمى‏تواند دو صورت 

و دو شكل جداگانه داشته باشد و هر دو نيز، درست و بر حق باشند، ناگزير بايد قبول كرد

كه دست‏كم، يكى از آن دو ادعا، باطل و گمراهانه است.

روشن‏تر بگوييم : نمى‏شود كه دو نفر، در مورد يك موضوع دو ادعاى مختلف بكنند، و هر

دو نيز درست گفته باشند. يعنى اگر، در چنين مواردى، يقين داشته باشيم كه هر دو نفر در

اشتباه نيستند، پس بايد مطمئن باشيم كه بطور قطع، فقط يكى از آنها حق ميگويد و ديگرى

 بر باطل است.

وظيفه كسى هم كه با چنين افراد يا گروههايى روبرو ميشود، آن است كه سخن و عقيده و

 ادعاى هر دو را، به دقت بررسى كند، تا آنچه را كه بر حق است دريابد، و با انتخاب و

 پذيرش حق، از باطل دورى كند.

ازتمام عزیزانی که لطف داشتند و به بنده پیام فرستاده اند و یا سوالاتی

 از حقیر نموده اند عذرخواهي مي کنم، انشاالله در

اسرع وقت خدمتشان خواهم رسيد